Klimatske karakteristike

Površina Glamočkog polja iznosi 1033 km² (66 km² u predjelu planine Vitorog nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma pripalo je opštini Šipovo), a nadmorska visina varira u rasponu od 882 u najnižem, do 952 u najvišem dijelu. Glamočko polje se nalazi u umjereno-kontinentalnom klimatskom pojasu i pod dejstvom je istoimene klime sa osjetnim karakteristikama planinskog klimatskog tipa, što je i razumljivo ako se u obzir uzme nadmorska visina polja.

U vezi sa planinskim klimatskim karakteristikama javljaju se velike temperaturne oscilacije u toku godine, koje su najizrazitije noću. Česta je pojava temperaturne inverzije koja nastaje usljed uzdizanja pregrijanog vazduha iz doline, dok na njegovo mjesto dolazi hladniji vazduh koji znatno snižava temperaturu. Do iste pojave dolazi i u vedrim zimskim noćima kada temperatura zna da se spusti i ispod -20° C. Česte su padavine u vidu snijega koji nekada za vrijeme snažne vijavice odsiječe polje od svijeta. Nije rijedak slučaj da sniježni nanosi budu visoki i do 6 metara. Nisu zabilježeni slučajevi većih pokreta snježnih masa u vidu lavina, prvenstveno iz razloga što su obronci okolnih planina, izuzev samih vrhova, pod stogodišnjim šumama ,koje zaustavljaju bilo kakav pokret. Zbog nadmorske visine, odsustva većih površinskih vodenih tokova i smanjenog isparavanja (što je u direktnoj vezi sa tipom vegetacije na ovom prosoru) vlažnost vazduha nije velika tako da se čovjek lako aklimatizuje na ove uslove.

Tokom svoje evolucije polje je prolazilo različite faze. Reljef je igrao značajnu ulogu u jezerskoj fazi koju je Cvijić ispitivao u sklopu abrazionog reljefa Glamočkoh polja. Naročito značajan faktor abrazionog reljefa koji nam daje dragocjene podatke u daljnjem proučavanju strukture i evolucije polja su abrazione ravni i obalske linije. Međutim ni ovi oblici nisu dovoljno proučeni. Terase Glamočkog polja Cvijić dijeli na dvije grupe. Najviše su stjenovite u krečnjaku, rijetko dobro očuvane i penju se do visine 20-25 metara iznad ravni polja.To su po postanku najviše jezerske terase: Raškova glavica i Duga terasa kod sela Skucani na istočnom obodu i slabo izražena terasa iznad izvora Carevice. Druge terase su u krupnozrnom krečnjačkom pijesku i šljunku na jugozapadnoj strani. Relativna visina im je 4-5 metara.

Putujući od Glamoča ka Livnu prelazi se preko niza plavina koje su postale od manjih planinskih potoka. Površinski oblici kraškog reljefa u Glamočkom polju zastupljeni su punom raznovrsnošću. Na terenu se najčešće sreću mrežaste i rebraste škrape kao najmanji oblici površinske karstifikacije. Vrtače su uglavnom u sjeverozapadnom, višem dijelu polja ili na prelazu od ravni polja ka višim sjeverozapadnim dijelovima. Škrape i vrtače su nastale uglavnom djelovanjem kraškog procesa, dok su uvale dijelovi kraške doline iz vremena kada je hidrografska mreža bila gušća (miocen). Naročito velike uvale su ispod sela Glavica, Šumnjaci i Halapić. Osnovne hidrografske pojave Glamočkog polja čine Ribnjak u gornjem polju i Jaruga u donjem polju.Izvori koji se javljaju na obodu i uglavnom na jugozapadnoj strani sa malim glacijalnim jezerom na Šatoru i dva vještačka akumulaciona jezera kod Glamoča čine najznačajnije hidrografske objekte. Pojava izvora na jugozapadnoj strani je u vezi sa pojavom vododrživih stijena i najmlađim tektonskim pokretima u miocenu.

Izvori po izdašnosti i aktivnosti tokom godine u zavisnosti su od količine padavina i topljenja snijega na okolnim planinama. Najveći su :
• izvor Asića (izvire iz trijaskih dolomita i ponire u neposrednoj blizini Glamoča)
• izvor Petrovo Vrelo (izvire iz neogenih sedimenata na kontaktu na istočnom rubu polja)
• Busija (izvor u zaleđu samog Glamoča, spaja se sa potokom Hrast koji otiče u Jarugu)
• potok Hrast (jugoistočno od Glamoča , dužine oko 4 km)
• izvor Vrba ( koji ponire u Cvijetića ponor)

Dvije glavne ponornice, Ribnjak i Jaruga, imaju veoma interesantne postanke. Značaj ovih rijeka u karstifikacionom procesu je varirao s obzirom na visinu periodičnih poplava. Danas su ti visoki vodostaji lokalizovani da bi se stvorile obradive površine. Ribnjak i Jaruga imaju veoma male padove riječnog korita, zbog toga što teku prilično uravnjenim Glamočkim poljem. Razlika između izvora i ušća je svega 5 metara. One ne primaju veće pritoke osim nekoliko planinskih potoka i to u određeno doba godine (jesen). Veličina sliva i gustina riječne mreže je neznatna pošto i Ribnjak i Jaruga ljeti budu sasvim male rječice koje nemaju značajnih priliva, pa na nekim mjestima zbog malog pada budu zabarene. Međutim, po uzdužnom riječnom profilu planinskih potoka Hrasta, Asića potoka i Busije vidimo veći riječni pad, tako da ovi imaju veću erozivnu bujičnu snagu.

Busija ima pad od 118 metara na svoja 3,5 km dužine. Takve riječne profile srećemo i kod drugih potoka. Među nekoliko planinskih potoka, nastalih od kraških vrela u zaleđu samog Glamoča,najveći su Medvjed potok (dužine 3,5 km) i Trmišić (dužine 4,5 km). Ova vrela uglavnom su kontaktna između neogenih sedimenata i trijaskih dolomita. Po načinu pojavljivanja to su sezonska vrela sa vrlo promjenljivom izdašnošću. Maksimalan proticaj svi izvori imaju u novembru dok je minimalni proticaj u julu kada mnogi od ovih potoka presuše.